Er is sprake van overgewicht als de vetmassa in het lichaam te hoog is doordat meer energie wordt opgenomen dan verbruikt.

Vaak wordt overgewicht gelijkgesteld aan obesitas. Dat is onterecht, want in tegenstelling tot overgewicht is er zeker bij obesitas een verhoogde kans op hart- en vaatziekten, verhoogde bloeddruk, suikerziekte en afwijkingen aan de gewrichten en wordt een behandeling echt aangeraden.

Oorzaken
Overgewicht is zelden erfelijk bepaald.
Doorslaggevende factoren zijn meestal:
slechte voedingsgewoonten;
en een gebrek aan beweging.

Zelf uitrekenen
Met een eenvoudige formule kun je zelf uitrekenen of je al dan niet te veel weegt. Door je gewicht in kilo’s te delen door je lengte in meters in het kwadraat, krijg je je body mass index (BMI). Doe hier de test!
Een normaal gewicht geeft een score tussen 20 en 25.
Bij een BMI tussen 25 en 30 is sprake van overgewicht. Probeer dan niet verder aan te komen. Is daarbij je buikomvang meer dan 88 centimeter (bij vrouwen) of 102 centimeter (bij mannen), probeer dan af te vallen.
Een BMI hoger dan 30 wijst op obesitas. Dan moet je zeker vermageren, ook als er geen andere risicofactoren zijn voor je gezondheid. Doe dit bij voorkeur onder medische begeleiding.
Soms wordt beweerd dat iedereen een setpointgewicht heeft waaraan weinig kan veranderen. Dit klopt niet. Een gezonde, energiearme voeding kan dit setpointgewicht wel degelijk veranderen!

Eet- en leefgewoonten aanpassen
Overtollige kilo’s kun je het best bestrijden door je eet- en leefgewoonten aan te passen. Deze eenvoudige en goedkope manier om overgewicht tegen te gaan, staat in schril contrast met het arsenaal (pseudo)geneesmiddelen waarmee een hele industrie de behaagzieke mens wil strikken.
Enkel een gezonde voeding aangepast aan je energie-iname in combinatie met voldoende lichaamsbeweging en slaap is de oplossing. De term ‘dieet’ gebruiken we daarom liever niet meer.

Gezond eten
Een integrale aanpak van de eetgewoonten veronderstelt:
- het afleren van lijngedrag;
- het aanleren van een gezond en regelmatig eetpatroon;
- het corrigeren van verstoorde opvattingen over eten en het eigen zelfbeeld.

Tips om de goede voornemens om te zetten in gezond gedrag.

Maak plannen
Plan wanneer, waar en hoe je je intenties concreet gaat uitvoeren. Dit kan bijvoorbeeld gaan over het kopen van fruit, het meenemen van dit fruit naar school of werk, het vervangen van gezonde snacks door fruit en aantekenen of er inderdaad dagelijks drie stuks fruit zijn gegeten in de plaats van calorierijke snacks.

Eet gevarieerd en in de juiste hoeveelheden (aanbevelingen voor de dagelijkse hoeveelheden van een gemiddelde volwassene)

volkorenproducten;
groenten: dagelijks minstens een half bord of vier groentelepels;
fruit: minstens twee stuks per dag;

andere vezelrijke producten met een hoge verzadigingsgraad.
Afhankelijk van je activiteit:
vier tot zeven sneetjes volkorenbrood;
drie tot vijf opscheplepels aardappelen, rijst, pasta, bonen, erwten of couscous.
Maximaal 100 gram mager vlees, vis, kip, kalkoen of plantaardige vleesvervangers (bv. tempé, tahoe of sojaproducten) of een ei (maar maximaal drie eieren per week).
400 tot 500 ml magere melkproducten (drie tot vier glazen melk) en een plak magere kaas (30+- of 20+-kaas).
Maximaal 20-35 gram halvarine, margarine of vloeibare bak- en braadproducten (een eetlepel is 15 gram).
1,5 liter drank of acht tot twaalf glazen, inclusief melkproducten (koffie en thee zonder melk en suiker, water en light frisdranken bevatten geen calorieën).
Het lijkt misschien wat veel. Maar als je minder eet ga je toch naar ongezonde tussendoortjes grijpen. Alleen blijvende goede voedingsgewoonten zijn een levenslange garantie dat je op gewicht blijft.

Kies voor gezonde eetgewoonten
Ontbijt altijd.
Kies voor een licht avondmaal.
Neem drie maaltijden per dag en hooguit viermaal per dag iets tussendoor.
Snoep niet bij het tv-kijken.
Drink water in plaats van frisdrank, fruitsap of alcohol.
Vervang gebak, koek, chocola, chips en ijsjes door een stuk fruit, een biscuitje, rijstwafel, handje popcorn of zoute stokjes, stukjes rauwe groenten of magere bouillon.
Vermijd sausen en mayonaise.
Bereid maaltijden door ze te stomen, te koken of klaar te maken in de magnetron.
Spring spaarzaam om met vetstoffen, suiker en alcohol.

Meer over gezonde voeding
Naast de voedingsgewoonten speelt ook voldoende lichaamsbeweging een rol bij de beheersing van het gewicht.
Van lichaamsbeweging moet je qua gewichtsvermindering geen wonderen verwachten. Want je moet gedurende twee maanden twee uur per dag bewegen om één kilo af te vallen.
Maar lichaamsbeweging zorgt wel voor de verbranding van vetweefsel, vooral ter hoogte van de buik, waar zich meestal het ongezonde vetweefsel bevindt, terwijl de spiermassa behouden blijft. Het gaat ook het jojo-effect tegen, waardoor een gezond voedingspatroon blijvend resultaat kan hebben. Wie veel beweegt, zal zich op termijn fitter en beter voelen en meer gemotiveerd zijn om op gezonde voeding te letten.
Actiever leven kan al door de dagelijkse activiteiten aan te passen: wandelen, de trap nemen en niet de lift, te voet of per fiets boodschappen doen, en zelf klusjes opknappen in huis en tuin. Begin met dertig minuten per dag matig actief te bewegen. Sporten is echt niet nodig.

Vermageringsproducten en geneesmiddelen: opletten!
Afslankingsdiëten bieden zelden een oplossing, omdat ze geen oog hebben voor blijvende, gezonde voedingsgewoonten. Ze zijn meestal onevenwichtig samengesteld en vele studies tonen aan dat ze op termijn niet leiden tot gewichtsvermindering. De diëten richten zich meer op een gewichtsbewust en minder op een gezondheidsbewust publiek.
Heel wat mensen vinden de inspanningen om hun eet- en leefgewoonten aan te passen, te zwaar en te lang duren. Ze nemen hun toevlucht tot allerhande middeltjes. Deze verkeerd begrepen vorm van zelfzorg is allesbehalve onschuldig.

Vermageringsmiddelen
Vermageringsmiddelen zijn over het algemeen een louter commerciële aangelegenheid. Ze vinden gretig aftrek bij verbruikers met onterechte opvattingen over overgewicht.
De producten bevatten vaak een mengsel van onder andere zwelmiddelen, gommen en laxeermiddelen. Deze ingrediënten zijn niet altijd zo onschuldig als de fabrikanten doen voorkomen:
in water oplosbare gommen of stoffen die in de maag zwellen, kunnen bijvoorbeeld verstopping van de slokdarm veroorzaken;
laxeermiddelen kunnen leiden tot uitdroging, buikkrampen of buikloop.
Ook de kruidenthees kunnen verraderlijk zijn. Hun zogenaamd natuurlijke karakter verhult vaak dat veel van de gebruikte planten een waterafdrijvend of laxerend effect hebben. De bijdrage die ze leveren bij het oplossen van overgewicht, is in elk geval niet aangetoond.
Het gebruik van deze producten zonder dokterstoezicht is ronduit gevaarlijk.

Geneesmiddelen
Bij ernstige vormen van overgewicht kunnen geneesmiddelen een beperkte rol spelen wanneer ze vallen binnen een totale aanpak en medische begeleiding. Ze kunnen eetlust remmen, de spijsverteringsenzymen blokkeren of energieverbruik verhogen.
Vermageringscocktails – vaak een mengsel van diuretica, opwekkende middelen, planten, zogenaamd homeopathische middelen en klierextracten – gemaakt door de apotheker op voorschrift van een arts, kunnen zelfs gevaarlijk zijn. Hun doeltreffendheid op lange termijn is trouwens nooit bewezen. 
De inname van geneesmiddelen alleen leidt vaak tot ontgoocheling, misbruik van medicatie en cycli waarbij gewichtsverlies en gewichtstoename elkaar opvolgen. Dit laatste fenomeen wordt omschreven als het jojo-effect.

Goed om te weten
In zeldzame gevallen kan bij ernstige vormen van obesitas (BMI meer dan 40) een chirurgische ingreep verantwoord zijn. Maar ook dan zal men altijd een gezond eetpatroon moeten nastreven.
Opgelet ook met ondergewicht. Door te lijnen kunnen opgroeiende kinderen klein blijven. Overdreven diëten zorgt ook voor de afbraak van spierweefsel, wat bijvoorbeeld kan leiden tot kleinere borsten.

Bron: Met dank aan CM