De menopauze is geen ziekte maar een natuurlijke gebeurtenis waarbij een einde komt aan de vruchtbaarheid van een vrouw. De menopauze is de laatste menstruatie van een vrouw. Ze vindt plaats tussen de leeftijd van 45 en 55 jaar. 

Wat?Voor en na de menopauze vindt een biologisch proces plaats, opgesplitst in twee fasen:

• perimenopauze: begint als de werking van de eierstokken vermindert en de menstruaties onregelmatiger worden; duurt tot een jaar na de menopauze;
• postmenopauze: vangt aan een jaar na de menopauze en is de periode waarin het lichaam zich aanpast aan de hormonale veranderingen; duurt gemiddeld vier jaar.    

Bij sommige vrouwen zorgt deze overgang voor tal van ongemakken. Anderen hebben er nauwelijks last van. 

Klachten

De verminderde hormonenproductie tijdens de overgangsjaren kan ongemakken teweegbrengen. Het is niet te voorspellen in welke mate ze zullen optreden. Sommige vrouwen hebben heel wat klachten, andere nauwelijks of niet. 

Typische overgangsverschijnselen zijn:

• onregelmatige en veranderde menstruaties (bv. meer of minder bloedverlies, langere of kortere menstruatieperiode);
• (nachtelijke) transpiratieaanvallen;
• opvliegers, ook 'vapeurs' genoemd: korte, plotse en hevige warmte-opstoten, meestal in het gelaat, de hals en op de borst en dikwijls gepaard met hartkloppingen;
• vaginale droogheid en pijn bij het vrijen. 
• ook spier- en gewrichtsklachten, vermoeidheid, prikkelbaarheid, sombere gevoelens en slapeloosheid kunnen voorkomen.    

Vaak is er sprake van een domino-effect, waarbij de ene klacht de andere teweegbrengt. Zo kunnen nachtelijke transpiratieaanvallen leiden tot slapeloosheid, wat vermoeidheid in de hand werkt, waardoor sombere gevoelens opduiken. 

Deze klachten mogen niet zomaar aan de overgang worden toegeschreven.

• Vermoeidheid, prikkelbaarheid en sombere gevoelens worden meestal veroorzaakt door andere omstandigheden die in deze periode vaak voorkomen. Denken we maar aan de intensievere zorg voor (schoon)ouders, het verlies van ouders of de partner, kinderen die het huis verlaten of de verwerking van kinderloosheid die opnieuw de kop opsteekt. 
• Opvliegers en/of overmatige transpiratie kunnen ook te wijten zijn aan een te sterke werking van de schildklier, overmatig alcoholgebruik, het gebruik van antidepressiva of vaatverwijdende medicatie.
• Onregelmatig bloedverlies kan een signaal zijn van de perimenopauze maar ook van diverse afwijkingen. 
• Alvorens hinderlijke klachten aan de overgang toe te schrijven, zal een arts dan ook eerst alle andere oorzaken uitsluiten.   

Naar de arts?

Louter medisch gezien behoeven menopauzeklachten geen behandeling. Wie de klachten als hinderlijk ervaart gaat best langs bij de huisarts. 

Een doktersbezoek is noodzakelijk indien: 

• de menstruatie heviger is en gepaard gaat met verlies van bloedklontertjes;
• de menstruaties langer dan zeven dagen duren of minstens twee tot drie dagen langer dan gewoonlijk;
• het interval tussen twee maandstonden korter is dan 21 dagen;
• er tussentijdse bloedingen optreden (spotting); 
• er na geslachtsgemeenschap bloedverlies is langs de vagina.    

Het belang van een gezonde levenswijze is wel duidelijk aangetoond. De twee belangrijkste pijlers zijn een gezonde voeding en voldoende beweging (minstens dertig minuten per dag). Ook een positieve ingesteldheid, die de overgang beschouwt als het begin van een nieuwe levensfase vol uitdagingen, leidt tot minder klachten. 

Met een aantal eenvoudige maatregelen kan de kans op warmte-opstoten verminderd worden: 

• draag katoenen kleding in de plaats van synthetische;
• vermijd warme ruimtes;  
• beperk het gebruik van alcohol, sterk gekruide voeding, koffie en thee;
• verlaag de slaapkamertemperatuur en gebruik geen synthetisch donsbed;
• doe meer lichamelijke inspanningen.

Geneesmiddelen

Hormonale geneesmiddelen
In principe is er bij overgangsklachten geen medische behandeling nodig. Enkel als de ongemakken het dagelijkse functioneren aanzienlijk beperken, kunnen geneesmiddelen nuttig zijn. 
Meestal worden dan hormonale middelen voorgeschreven. Het gebruik ervan moet goed worden overwogen want hormonale preparaten hebben voor- en nadelen.

• Hormonale middelen kunnen de warmte-opstoten en nachtelijke transpiratie verminderen.
• Hormonale preparaten verhogen de kans op onder meer borstkanker en vaatziekten. 
• Om botbreuken te voorkomen, zijn deze middelen niet meer aangewezen. 
• Tegen vaginale droogte bestaan ook hormonale zalven of glijmiddelen.
• Bij vermoeidheid, depressieve gevoelens, spier- en gewrichtsklachten is een hormonale behandeling niet geschikt.    

Meestal tracht men dan ook het gebruik van hormonale geneesmiddelen na een zestal maanden stop te zetten. Lukt dat niet, dan mogen ze hooguit gedurende enkele jaren worden ingenomen. 

Slaap- en kalmeermiddelen
Slaap- en kalmeermiddelen zijn overbodig. Ze kunnen de klachten tijdelijk verbeteren, maar verhelpen de oorzaak niet en hebben ook nadelen.

Voorbehoedsmiddelen
Wil men met zekerheid een zwangerschap voorkomen, dan blijven voorbehoedsmiddelen noodzakelijk tot een jaar na de laatste menstruatie. De kans op een zwangerschap bij vrouwen ouder dan 50 jaar is weliswaar klein, maar niet onbestaande. Ook als het gebruik van hormonale anticonceptie (pil, prikpil, hormoonafgevend spiraaltje) wordt stopgezet en de menopauze is vastgesteld, schakelt men het best een jaar over naar niet-hormonale voorbehoedsmiddelen.