Wanneer door inwerking van het maagsap het slijmvlies zodanig is beschadigd dat hierin een gat ontstaat, spreekt men van een maagzweer. Op deze plek is de bedekkende slijmvlieslaag doorbroken en bestaat de maagwand dus alleen nog uit spierweefsel en wat bindweefsel. In het spraakgebruik wordt de term maagzweer ook vaak gebruikt voor een zweer in het allereerste deel van de twaalfvingerige darm. Een zweer in de twaalfvingerige darm (ulcus duodeni) komt drie- tot vijfmaal vaker voor dan een zweer in de maag (ulcus ventriculi).

Twaalfvingerige-darmzweren komen ongeveer tweemaal en maagzweren ongeveer anderhalf maal vaker bij mannen voor dan bij vrouwen. Twaalfvingerige-darmzweren ontstaan het vaakst tussen het 35e en het 65e levensjaar. De meeste maagzweren worden, zowel bij mannen als bij vrouwen, pas na het 55e jaar gevonden. Zowel maag- als twaalfvingerige-darmzweren nemen de laatste jaren in frequentie af. De oorzaak van deze daling is niet precies bekend, maar waarschijnlijk speelt het dalende voorkomen van besmetting met de bacterie Helicobacter pylori hierbij een rol.

Symptomen
Het meest kenmerkende verschijnsel van maagzweren en twaalfvingerige-darmzweren is pijn. De pijn wordt veroorzaakt doordat het maagzuur de zenuwen in de maagwand kan bereiken. De pijn wordt meestal hoog in de bovenbuik (in het maagkuiltje) gevoeld. Vaak is de pijn scherp gelokaliseerd, zodat men met één vinger de plek kan aanwijzen. Soms trekt de pijn door naar de rug. Karakteristiek voor de pijn bij een twaalfvingerige-darmzweer is dat deze vooral bij een lege maag wordt gevoeld, bijvoorbeeld 's nachts. Nuttigen van voedsel dat de zure maaginhoud neutraliseert, doet de pijn dan verminderen. Een klassiek voorbeeld is de gunstige reactie van de pijn op een glas melk. Melk heeft namelijk een sterk zuurbufferend vermogen.
Andere verschijnselen van maagzweren en twaalfvingerige-darmzweren zijn misselijkheid, braken en verminderde eetlust.

Oorzaken
In de theorieën omtrent het ontstaan van maagzweren en twaalfvingerige-darmzweren werd vroeger sterk de nadruk gelegd op de rol van het maagzuur. Zoals we eerder bespraken, produceert de maag een sterke zoutzuuroplossing waarin zich bovendien een eiwitsplitsend enzym bevindt (pepsine). Het is eigenlijk verwonderlijk dat het maagslijmvlies meestal géén zweren vertoont. Ook vandaag de dag wordt aan het agressieve karakter van het maagsap nog steeds een belangrijke rol toegekend bij het ontstaan van maagzweren en dunne-darmzweren. Het oude gezegde dat zonder maagzuur geen zweer zal ontstaan is nog steeds waar.
De laatste tien jaar is echter duidelijk geworden dat er ook een andere belangrijke factor is bij het ontstaan van zweren: de bacterie 'Helicobacter pylori', die zich bij voorkeur in de slijmlaag nestelt die het slijmvlies van de maag bedekt. De aanwezigheid van deze bacterie hoeft op zich nog geen ziekteverschijnselen te veroorzaken. Maar als de bacterie aanwezig is, zal er meestal ook een chronische ontsteking van het maagslijmvlies (gastritis) bestaan. Deze gastritis geeft op zich ook geen verschijnselen. Door de gastritis kan echter de weerstand van het maagslijmvlies tegen zuur en het pepsine verminderd raken. Hiermee vormt de Helicobacter pylori een tweede belangrijke voorwaarde voor het ontstaan van zweren. Het gezegde moet tegenwoordig luiden: zonder zuur geen zweer, maar zonder de Helicobacter pylori ook geen zweer. Meer over deze bacterie kunt u lezen in De rol van de Helicobacter pylori.
Op de algemene regel dat patiënten met een maagzweer of twaalfvingerige-darmzweer besmet zijn met de Helicobacter pylori bestaan ook uitzonderingen. Een belangrijke uitzonderingspositie wordt ingenomen door patiënten die ontstekingsremmende pijnstillers en antireumamiddelen gebruiken.
Deze pijnstillers worden in het Engels 'Nonsteroid Anti-Inflammatory Drugs' genoemd en vaak afgekort met NSAIDs. Bekende voorbeelden van NSAIDs zijn middelen als ibuprofen (Brufen), diclofenac (Voltaren), indometacine (Indocid) en acetylsalicylzuur (Aspirine). Bij chronisch gebruik van deze middelen kunnen maagzweren en twaalfvingerige-darmzweren ontstaan zonder dat er sprake is van een Helicobacter pylori-infectie. Het gevaar van zweren die ontstaan onder invloed van NSAIDs is dat de betrokkene ze minder goed voelt, door het pijnstillende effect van de middelen.
Daarnaast is aangetoond dat roken het ontstaan van zweerziekte bevordert. De invloed van roken is echter niet zo groot als die van maagzuur en de Helicobacter pylori.

Onderzoek en diagnose
Om een maagzweer of twaalfvingerige-darmzweer aan te tonen, is het meestal nodig een endoscopisch onderzoek te verrichten. Hierbij kan men de zweer als een uitsparing in het slijmvlies zien. Zo nodig kunnen er ook biopten worden genomen. De mogelijkheid om zweren aan te tonen via röntgenonderzoek wordt tegenwoordig steeds minder gebruikt, omdat het rendement van dit onderzoek duidelijk lager is dan dat van het endoscopische onderzoek.
Als complicatie van een zweer in de maag of twaalfvingerige darm kan een bloeding ('maagbloeding') optreden. De patiënt kan hierbij bloedbraken, zwarte ontlasting (melaena) hebben of zelfs in shock raken. Ziekenhuisopname is hierbij vaak nodig.