Pneumonie (longontsteking) is een infectie van de longen waarbij de longblaasjes (alveoli) en het daaromheen liggende weefsel betrokken zijn.
Vaak is een pneumonie de doodsoorzaak bij patiënten met een andere ernstige chronische aandoening. Op de lijst van voornaamste doodsoorzaken komt pneumonie op de zesde plaats. Verder is pneumonie de meest voorkomende dodelijke ziekenhuisinfectie. In ontwikkelingslanden is pneumonie ofwel de belangrijkste doodsoorzaak of komt op de tweede plaats na uitdroging door ernstige diarree.

Oorzaken

Pneumonie is geen eenduidige ziekte maar kent vele vormen, waarbij elke vorm door een ander micro-organisme wordt veroorzaakt. Een pneumonie ontstaat meestal nadat micro-organismen door inademing in de longen zijn terechtgekomen, maar soms wordt de infectie door het bloed naar de longen gevoerd of verspreidt de infectie zich rechtstreeks uit een nabijgelegen ontsteking naar de longen.

Bij volwassenen zijn bacteriën als Streptococcus pneumoniae, Staphylococcus aureus, Legionella en Haemophilus influenzae de meest voorkomende oorzaak. Virussen als influenza (griep) en waterpokken kunnen eveneens pneumonie veroorzaken. Mycoplasma pneumoniae, een bacterieachtig micro-organisme, is een veelvoorkomende oorzaak van pneumonie bij oudere kinderen en jongvolwassenen. Ook bepaalde schimmels veroorzaken pneumonie.

Sommige mensen zijn vatbaarder voor pneumonie dan andere. Alcoholisme, roken van sigaretten, diabetes mellitus, hartfalen en chronisch obstructieve longziekte zijn risicofactoren voor pneumonie. Zeer jonge kinderen en ouderen hebben ook een meer dan gemiddeld risico. Dit geldt eveneens voor patiënten die bepaalde geneesmiddelen gebruiken die het immuunsysteem onderdrukken (bijvoorbeeld middelen tegen kanker en middelen om afstoting van geïmplanteerde organen te voorkomen). Daarnaast behoren tot de risicogroep verzwakte, bedlegerige, verlamde of bewusteloze patiënten en patiënten bij wie het immuunsysteem is aangetast, zoals aidspatiënten.

Pneumonie kan het gevolg zijn van een operatie, vooral een buikoperatie of van een ongeval, vooral als er sprake is van borstletsel. De patiënt gaat dan namelijk oppervlakkig ademhalen en kan niet goed hoesten, zodat er slijm in de longen achterblijft. Staphylococcus aureus, pneumokokken, Haemophilus influenzae of een combinatie van deze micro-organismen zijn dan de vaak ziekteverwekkers.

Toenemende resistentie

Symptomen en diagnose

De meest voorkomende symptomen van pneumonie zijn een productieve hoest waarbij sputum wordt opgehoest, pijn op de borst, rillingen, koorts en kortademigheid. Deze symptomen kunnen echter variëren, afhankelijk van de mate waarin de aandoening zich heeft uitgebreid en afhankelijk van de ziekteverwekker. Wanneer een patiënt pneumonie lijkt te hebben, luistert de arts met een stethoscoop naar de longen om de toestand te beoordelen. Bij pneumonie worden geluiden meestal duidelijk anders doorgegeven, wat met een stethoscoop te horen is.

In de meeste gevallen wordt de diagnose pneumonie bevestigd met een thoraxfoto, met behulp waarvan ook mede kan worden bepaald welk micro-organisme het betreft. Ook worden sputum en bloed onderzocht om vast te stellen welk micro-organisme pneumonie veroorzaakt. Bij de helft van de patiënten met pneumonie kan echter niet precies worden vastgesteld welk micro-organisme de ziekteverwekker is.

Behandeling

Ademhalingsoefeningen en therapie om afscheidingsproducten te verwijderen helpen pneumonie te voorkomen bij mensen met een hoog risico, zoals patiënten na een thoraxoperatie of patiënten met een zwakke conditie. Ook bij patiënten met pneumonie moet het secreet worden verwijderd.

Vaak kunnen patiënten die niet erg ziek zijn orale antibiotica innemen en thuis herstellen. Ouderen en patiënten die benauwd zijn of al een hart- of longziekte hebben, worden meestal opgenomen en krijgen intraveneus antibiotica toegediend. Daarnaast kan zuurstoftoediening, intraveneuze vochttoediening of beademing nodig zijn.