De werkzame stof in Epanutin is fenytoïne.  Fenytoïne is sinds 1938 internationaal op de markt. Het is op recept verkrijgbaar onder de merknamen Diphantoïne, Diphantoïne-Z en Epanutin en als het merkloze Fenytoïne. Het is te verkrijgen in tabletten, drank en injecties. 

1. Wat doet Epanutin en waarbij wordt het gebruikt?

Fenytoïne beïnvloedt de informatieoverdracht via zenuwen in de hersenen. Het wordt toegepast bij verschillende aandoeningen.

Artsen schrijven het voor bij epilepsie, hartritmestoornissen en zenuwpijn.

Epilepsie 
Er zijn verschillende vormen van epilepsie. Bij veel vormen is sprake van epileptische aanvallen, waarbij u uw bewustzijn verliest en uw spieren hevig verkrampen. Een dergelijke aanval ontstaat doordat de informatieoverdracht tussen de zenuwcellen in de hersenen niet goed verloopt.

Bij de keuze van een medicijn voor de behandeling van epilepsie volgt uw arts een schema. Artsen schrijven fenytoïne voor als de eerste-keusmiddelen carbamazepine en valproïnezuur niet voldoende werken of niet gebruikt kunnen worden.

De arts start de behandeling met een lage dosering en verhoogt die dan geleidelijk. Daarbij zal de arts regelmatig de hoeveelheid fenytoïne in uw bloed laten meten. Na enkele weken is het volledige effect van Epanutin bereikt.

Fenytoïne beïnvloedt prikkels in de hersenen die epileptische aanvallen kunnen veroorzaken. Het helpt zo bepaalde epilepsieaanvallen te voorkomen.

Het werkt niet altijd bij iedereen. Na een aantal weken zal duidelijk zijn of het middel voldoende werkt. U merkt dat doordat de epilepsieaanvallen minder vaak optreden en minder heftig zijn of helemaal verdwijnen.

Acute aanval
Fenytoïne wordt ook gebruikt tijdens een epileptische aanval. Als deze langer dan tien minuten duurt, moet hij snel worden gestopt. Meestal wordt hiervoor een klysma met diazepam gebruikt. Als dit onvoldoende helpt, kan een injectie met fenytoïne worden gegeven.

Hartritmestoornissen 
Fenytoïne regelt de hartslag en heft verschillende stoornissen in het hartritme op. Artsen schrijven het voor als andere middelen niet voldoende werken. U merkt de werking doordat uw hartslag langzamer wordt. 

Zenuwpijn 

Bij zenuwpijn voelt u heftige pijnschokken met een zeer scherpe, stekende of constant brandende pijn. De pijn is continu aanwezig of kan opkomen na slechts een lichte aanraking. Het betreft vaak één specifiek deel van het lichaam, zoals een deel van het gezicht, een deel van de romp of een voet of arm. Ook 'fantoompijn' is een vorm van zenuwpijn. Dit is pijn die aanwezig lijkt te zijn in een afgezet lichaamsdeel, bijvoorbeeld een been.

De oorzaak van zenuwpijn ligt bij de gevoelszenuwen. Deze versturen 'berichten' over aanrakingen en verwondingen naar de hersenen. Beschadigde of geïrriteerde zenuwen zullen deze berichten onjuist versturen, waardoor de hersenen heftige pijn voelen, zonder dat er van een verwonding sprake is.

Een beschadiging of irritatie van een gevoelszenuw kan verschillende oorzaken hebben, zoals gordelroos of diabetes (suikerziekte).

Bij zenuwpijnen ligt de oorzaak van de pijn dus niet in een beschadiging op de plaats waar u de pijn voelt, maar bij de desbetreffende gevoelszenuw. Daarom hebben gewone pijnstillers meestal weinig effect bij zenuwpijnen.

Fenytoïne wordt oorspronkelijk gebruikt als middel tegen epilepsie. Bij deze toepassing bleek dat het ook zenuwpijnen verminderde. Dit pijnstillende effect komt op een andere manier tot stand dan de werking tegen epilepsie.

Fenytoïne werkt vooral bij zenuwpijn die in aanvallen optreedt, zoals de trigeminusneuralgie (aangezichtspijn) en bij zenuwpijn als gevolg van diabetes mellitus. Bij zenuwpijn door diabetes vermindert het bij vijf op de tien mensen na enkele weken de pijn met ongeveer de helft.

2. Op welke bijwerkingen moet ik letten?

Behalve het gewenste effect kan Epanutin bijwerkingen geven, met name in de eerste weken van de behandeling. De meeste bijwerkingen worden vanzelf minder als u aan het middel gewend raakt.

 

De belangrijkste bijwerkingen zijn maagdarmklachten, vermoeidheid, duizeligheid, slaperigheid, spraakstoornissen, trillende handen, tandvleesverdikking, overmatige haargroei, allergie en bloed- en leverafwijkingen.

 

Om de kans op bijwerkingen aan het begin van de behandeling te verkleinen, moet u starten met een lage dosering. De dosering wordt daarna geleidelijk opgebouwd.

 

Soms
Maagdarmklachten, zoals misselijkheid, gebrek aan eetlust, buikpijn en verstopping. Misselijkheid kunt u voorkomen door het middel met wat voedsel in te nemen.
Slaperigheid en sufheid. Dit is vooral lastig bij activiteiten waarbij uw oplettendheid erg nodig is, zoals autorijden, het beklimmen van een ladder of het bewaken van een proces op het werk. Onderneem geen risicovolle activiteiten, zeker niet de eerste twee weken van de behandeling als u nog aan het middel moet wennen.
Verwardheid, concentratie- en geheugenstoornissen. Zelden ontstaan hallucinaties.
Met name bij kinderen: verdikking van het tandvlees. Dit is te voorkomen door regelmatig te poetsen en te flossen of tandenstokers te gebruiken, en door regelmatig de mondhygiënist of tandarts te bezoeken.
Vermoeidheid en duizeligheid. Myasthenia gravis (een spierziekte) kan verergeren.

Zelden
Slikstoornissen, smaakverlies en gewichtsverlies.
Bij ouderen of bij een hoge dosering: trillende handen, een onzekere gang bij het lopen, traag of onduidelijk spreken.
Dubbelzien en andere problemen met zien.
Hartritmestoornissen, met name bij ouderen of ernstig zieke patiënten.
Gedrags- en stemmingsveranderingen, zoals opwinding, nervositeit, apathie en depressieve gevoelens.
Huiduitslag, acne (vette huid met puistjes) en overmatige haargroei. De haargroei kan op de ledematen, maar ook op de romp en het gezicht voorkomen. De haargroei kan blijvend zijn.
Vergroving van de gelaatstrekken.
Allergie, dit merkt u aan huiduitslag, galbulten en jeuk. Vermoedt u dat u overgevoelig bent voor Epanutin, raadpleeg dan uw arts. Geef aan de apotheek door dat u overgevoelig bent voor fenytoïne. Het apotheekteam kan er dan op letten dat u het middel niet opnieuw krijgt. Een heel enkele keer is allergie ernstig. De huiduitslag gaat dan gepaard met blaren, schilfering of koorts en zwelling van de lymfeklieren. Waarschuw dan direct een arts.

Zeer zelden
Verstoring van de aanmaak van bloedcellen. Raadpleeg uw arts als u last heeft van onverklaarbare vermoeidheid, regelmatig terugkerende infecties, keelpijn, blaasjes in de mond en blauwe plekken. Neem bij deze verschijnselen onmiddellijk contact op met uw arts.
Leverontsteking. Dit is soms te merken aan gele verkleuring van huid of het oogwit. Mensen met stoornissen in de werking van de lever hebben hier meer kans op.
Te weinig natrium in het bloed. U merkt dat soms aan het vasthouden van vocht, gewichtstoename, hoofdpijn, braken, slap gevoel en verwardheid. Waarschuw dan uw arts.
Als u porfyrie heeft, een stofwisselingsziekte waarbij men aanvallen van buikpijn, braken, koorts en hartkloppingen krijgt: Epanutin kan een aanval uitlokken. Geef aan de apotheek door dat u porfyrie heeft. Het apotheekteam kan er dan op letten dat u Epanutin of andere uitlokkende middelen niet krijgt.
Uw arts zal uw lever en uw bloed regelmatig controleren om bovengenoemde ernstige bijwerkingen tijdig op te sporen. Wees echter zelf ook alert op de verschijnselen.

Raadpleeg uw arts als u te veel last heeft van één van de bovengenoemde bijwerkingen, of als u andere bijwerkingen ervaart waar u zich zorgen over maakt.

3. Heeft Epanutin een wisselwerking met andere medicijnen?

Dit middel heeft wisselwerkingen met andere medicijnen. In de tekst hieronder staan alleen de werkzame stoffen van deze medicijnen, dus niet de merknamen. Of uw medicijn een van die werkzame stoffen bevat, kunt u nagaan in uw bijsluiter onder het kopje 'samenstelling'.

De medicijnen waarmee de belangrijkste wisselwerkingen optreden, zijn de volgende.

 

Andere middelen die het reactievermogen verminderen. Bij deze middelen is vaak op de verpakking een gele waarschuwingssticker geplakt. De effecten op bijvoorbeeld de rijvaardigheid versterken elkaar. Rijd zeker geen auto als u twee of meer van dergelijke middelen gebruikt.

Anticonceptiepil. Dit geldt voor alle anticonceptiepillen, maar ook voor andere toedieningsvormen, zoals de vaginale ring, de anticonceptiepleister, de prikpil en het spiraaltje met anticonceptiehormonen. Fenytoïne vermindert de betrouwbaarheid van deze anticonceptiemiddelen. Veel anticonceptiemiddelen zijn daarom niet geschikt als u ook fenytoïne gebruikt. Meestal heeft uw arts daarmee rekening gehouden door een anticonceptiepil met een hogere dosering hormonen voor te schrijven. Als u in de eerste drie maanden van gebruik doorbraakbloedingen krijgt, gebruik dan condooms bij de geslachtsgemeenschap. Verder blijft u de pil doorgebruiken. Krijgt u na drie maanden nog steeds doorbraakbloedingen, neemt u dan contact op met uw arts. Het is mogelijk de betrouwbaarheid van de anticonceptiepil te verhogen door drie strips achtereen zonder pauzeweek te gebruiken. Na een verkorte pauze van vier dagen begint u dan aan een nieuwe serie van drie strips. Overleg hierover met uw arts of apotheker. De minipil en het implantatiestaafje zijn niet geschikt voor gebruik samen met fenytoïne. Vraag uw arts om advies.

De bloedverdunners acenocoumarol en fenprocoumon. Fenytoïne kan het effect van de bloedverdunners veranderen. Neem contact op met de trombosedienst als u begint of als u stopt met fenytoïne of als de dosering verandert. Daarnaast kunnen de bloedverdunners de werking en bijwerkingen van fenytoïne versterken. Als u last krijgt van onwillekeurige bewegingen, problemen met het gezichtsvermogen, spraakstoornissen of slaapzucht, moet u uw arts waarschuwen.

De volgende middelen kunnen het effect, maar ook de bijwerkingen van fenytoïne versterken:

fluoxetine (antidepressivum);
amiodaron (middel tegen hartritmestoornissen);
co-trimoxazol(trimethoprim/sulfamethoxazol), trimethoprim en sulfadiazine (antibiotica);
isoniazide (tuberculosemiddel);
disulfiram (een middel bij alcoholverslaving);
fluconazol en voriconazol (antischimmelmiddelen);
cimetidine, omeprazol en esomeprazol (maagmiddelen);
felbamaat (middel tegen epilepsie);
capecitabine, fluorouracil en tegafur (middelen tegen kanker).
fenylbutazon (ontstekingsremmende pijnstiller).

Soms is een aanpassing van de dosis nodig. Krijgt u last van onwillekeurige bewegingen of verminderd gezichtsvermogen, waarschuw dan uw arts.

Fenytoïne kan het effect van de volgende middelen verminderen:

bepaalde antischimmelmiddelen (itraconazol, ketoconazol, posaconazol). Itraconazol kan bovendien op zijn beurt de bijwerkingen van fenytoïne iets versterken. Raadpleeg uw arts als u deze combinatie voorgeschreven heeft gekregen. Mogelijk kan uw arts u een ander middel voorschrijven.
lamotrigine, ook een middel tegen epilepsie. Hierdoor heeft u meer kans op een epileptische aanval. Uw arts zal daarom de werkzaamheid controleren en eventueel de dosering aanpassen;

bepaalde afweeronderdrukkende middelen ciclosporine, tacrolimus, everolimus en sirolimus. Uw arts zal de bloedspiegels van de afweeronderdrukkende middelen daarom meten en de dosering verhogen. Als u stopt met het gebruik van fenytoïne moet de dosering van de afweeronderdrukkende middelen weer worden verlaagd. Stop daarom nooit zonder overleg;

methadon. Deze morfineachtige pijnstiller wordt ook toegepast in de verslavingszorg. Door combinatie met fenytoïne kunt u onthoudingsverschijnselen krijgen, u heeft dus meer methadon nodig. Na het stoppen met fenytoïne kan de hoeveelheid methadon in het bloed toenemen, waardoor vergiftigingsverschijnselen kunnen ontstaan. U kunt alleen stoppen met fenytoïne onder begeleiding van een arts;

haloperidol en aripiprazol (middelen tegen wanen en hallucinaties), theofylline (een middel bij astma of COPD) en bijnierschorshormonen (zoals prednison, prednisolon). Uw arts zal de dosis controleren en eventueel aanpassen. Bij stoppen met fenytoïne kunnen de bijwerkingen van deze middelen toenemen. Overleg hierover met uw arts of apotheker;
doxycycline (antibioticum). Uw arts zal in de meeste gevallen een ander antibioticum voorschrijven;

sommige middelen gebruikt bij een hiv-infectie: saquinavir, ritonavir, indinavir, nelfinavir, efavirenz, nevirapine, fosamprenavir, azatanavir, tipranavir, darunavir en lopinavir met ritonavir. Uw arts zal de dosering van deze middelen aanpassen;

bepaalde slaap- en rustgevende middelen (midazolam en alprazolam). Uw arts zal u waarschijnlijk een ander middel voorschrijven;

imatinib, een middel gebruikt bij kanker. De arts zal de dosering controleren en indien nodig aanpassen;

andere middelen tegen kanker (chemokuren): bleomycine, carmustine, cisplatine, cyclofosfamide, doxorubicine, etiposide, mercaptopurine, methotrexaat, teniposide, vinblastine en vincristine. Als u een van deze middelen gebruikt, zal uw arts de hoeveelheid fenytoïne in uw bloed af en toe meten en zo nodig de dosering aanpassen.

kinidine en disopyramide (middelen tegen hartritmestoornissen).
Rifampicine (een middel onder andere tegen tuberculose) kan de werking van fenytoïne verminderen. Het gebruik van rifampicine gedurende twee tot vier dagen om meningitis (hersenvliesontsteking) te voorkomen is echter geen probleem. Langerdurend gebruik kan epilepsieaanvallen tot gevolg hebben. De arts zal dan de dosering van fenytoïne controleren en aanpassen.

Valproïnezuur, een ander middel tegen epilepsie, en fenytoïne kunnen elkaars werking beïnvloeden. Als uw arts de werking en de hoeveelheid in het bloed van beide middelen controleert, kunt u ze veilig samen gebruiken.

Twijfelt u eraan of een van de bovenstaande wisselwerkingen voor u van belang is? Neem dan contact op met uw apotheker of arts.

4. Als ik Epanutin gebruik, mag ik dan...

autorijden?
Mensen met epilepsie mogen, afhankelijk van de soort epilepsie, vaak gedurende een bepaalde periode na de laatste epilepsie-aanval niet autorijden.

Bovendien kan fenytoïne uw reactie-­ en concentratievermogen verminderen. Rijd geen auto gedurende de eerste week dat u Epanutin. Beoordeel na een week hoeveel last u nog heeft van sufheid en een verminderd coördinatievermogen.

Meent u dat u kunt autorijden, vraag dan iemand om de eerste keren naast u te zitten en uw rijvaardigheid te beoordelen. Deze persoon kan zien of u met wisselende snelheden rijdt, slingert en geïrriteerd reageert op normaal gedrag van medeweggebruikers. Voor uzelf is het vaak moeilijk te zien dat u minder goed rijdt.

 

alcohol drinken?
Alcohol versterkt het versuffende effect van Epanutin. Ook als u niets van deze bijwerking heeft gemerkt, kunt u door het gebruik van alcohol wel suf worden en kan uw coördinatie- en beoordelingsvermogen afnemen.

 

alles eten?
Er zijn geen beperkingen voor Epanutin. 

5. Kan ik Epanutin gebruiken als ik zwanger ben, wil worden of borstvoeding geef?

Zwangerschap
Gebruik van Epanutin tijdens de zwangerschap verhoogt de kans op aangeboren afwijkingen bij het kind.

Vrouwen met epilepsie: neem voordat u erover denkt zwanger te worden contact op met uw arts, bijvoorbeeld een jaar van tevoren. U heeft dan ruim de tijd om met uw arts te bepalen welk middel in welke dosering het geschiktst is om de epilepsie te onderdrukken.

Het blijkt dat combinaties van epilepsiemiddelen meer risico's geven op aangeboren afwijkingen dan een enkel middel, zoals fenytoïne.

Als u goed bent ingesteld op fenytoïne kunt u Epanutin vaak tijdens de zwangerschap gebruiken. U komt in aanmerking voor prenatale diagnostiek en de bevalling zal onder begeleiding van de gynaecoloog en kinderarts plaatsvinden.

Gebruik foliumzuur vanaf een maand voor het moment dat u zwanger wilt worden tot twee maanden nadat u zwanger bent geworden. U vermindert hiermee de kans op aangeboren afwijkingen.

Vrouwen die fenytoïne niet voor epilepsie gebruiken: gebruik Epanutin NIET als u zwanger bent of wil worden. Zorg dus voor goede anticonceptie. Wilt u zwanger worden, overleg dan met uw arts. Zo mogelijk kunt u tijdelijk overstappen op een ander middel.

 

Borstvoeding
Dit middel komt in de moedermelk terecht. Deze hoeveelheid is echter niet schadelijk voor de baby. U kunt, na overleg met uw arts, borstvoeding (blijven) geven. 

6. Hoe moet ik Epanutin gebruiken?

Kijk voor de juiste dosering altijd op het etiket van de apotheek.

 

Hoe?
Tabletten met een breukstreep mag u breken, maar kauw de delen niet stuk.
Drank: schud de fles om voor gebruik en meet de juiste hoeveelheid af met de meegeleverde maatbeker.

Wanneer?
Neem Epanutin in tijdens het eten om eventuele misselijkheid te voorkomen. Het beste kunt u vaste tijdstippen kiezen, dan vergeet u minder snel een dosis. Als u het twee keer per dag gebruikt: 's ochtends en 's avonds. Als u het drie keer per dag gebruikt: 's ochtends, 's middags en 's avonds bij de maaltijd. Als u het vier keer per dag gebruikt: bij de maaltijden en voor de nacht.

 

Hoe lang?
Uw arts bepaalt hoe lang u Epanutin moet gebruiken. Dat hangt af van de aandoening waarvoor u Epanutin slikt en van de resultaten. Het kan zijn dat de dosering tussentijds wordt aangepast. Verander in elk geval nooit zelf de dosering! 

7. Wat moet ik doen als ik een dosis ben vergeten?

Het is belangrijk Epanutin consequent in te nemen. Mocht u toch een dosis zijn vergeten.
Als u Epanutin twee keer per dag gebruikt: duurt het nog meer dan zeven uur voor u de volgende dosis normaal inneemt? Neem de vergeten dosis dan alsnog in. Duurt het nog minder dan zeven uur? Sla de vergeten dosis dan over.
Als u Epanutin drie of vier keer per dag gebruikt: duurt het nog meer dan één uur voor u de volgende dosis normaal inneemt? Neem de vergeten dosis dan alsnog in. Duurt het nog minder dan één uur? Sla de vergeten dosis dan over.
Neem nooit een dubbele dosering. Bij dit geneesmiddel heeft een te hoge dosering snel schadelijke gevolgen. U kunt eventueel de volgende dosis verschuiven. Vraag advies aan uw arts.  

8. Kan ik zomaar met Epanutin stoppen?

Nee, u kunt niet zomaar stoppen. Dat moet altijd in overleg met de arts gebeuren. De dosering moet namelijk worden afgebouwd om ernstige problemen te voorkomen. Dit afbouwen kan maanden duren.

Moet u stoppen vanwege overgevoeligheid of ernstige bijwerkingen, dan zal uw arts hiermee rekening houden.

 

Ook als u een ander epilepsiemiddel gaat gebruiken, mag u niet in één keer met Epanutin stoppen. Ook in dat geval moet de dosering langzaam worden afgebouwd.