Artsen stellen vandaag vaker de diagnose ‘astma’ dan enkele jaren geleden. De ziekte kan immers sneller en beter worden opgespoord. Toch neemt het aantal astmalijders ook daadwerkelijk toe. Tussen 1990 en 1999 verdubbelde het aantal kinderen met astma. Ongeveer zeven procent van de Belgen lijdt aan de aandoening. Bij kinderen loopt dit percentage op tot dertien. Jonge mensen zijn ook vaker allergisch voor huisstofmijt, pollen of dieren.

Wat?

Steeds meer mensen lijden aan astma. Moeilijk kunnen ademhalen, kortademigheid en hoesten zijn hiervan slechts enkele symptomen. Aan de basis van astma ligt een chronische ontsteking van de luchtwegen. Deze wordt veroorzaakt door een verhoogde gevoeligheid voor allerlei prikkels.

Prikkels

Waarom het aantal astmagevallen zo snel stijgt, is niet helemaal duidelijk. Alles wijst er op dat veranderingen in het leefmilieu en in de levensstijl de boosdoeners zijn.

-  Zo krijgen kinderen door overdreven hygiëne en overmatig antibioticagebruik nog nauwelijks de kans om weerstand op te bouwen tegen natuurlijke prikkels zoals bacteriën en virussen. Nochtans is dit belangrijk om de longaandoening te snel af te zijn. Kinderen die bijvoorbeeld opgroeien op een boerderij, hebben minder vaak astma. Ook baby’s die tijdens hun eerste levensjaar vaak ziek zijn, maken minder kans om later de ziekte te krijgen.
-  Een aantal prikkels die samenhangen met het moderne levenspatroon, kunnen tot het ontstaan van astma bijdragen. De verstedelijking, de vervuiling en de betere isolatie van woningen zonder voldoende verluchting, worden met de vinger gewezen.
-  Ook het gewijzigde voedingspatroon, met minder groenten en fruit en meer kant en klare maaltijden, speelt wellicht een rol bij het ontstaan van de ziekte.
-  Ten slotte loopt een kind van wie de moeder rookte tijdens de zwangerschap, een groot risico om later astma te krijgen.

Erfelijkheid

Over de echte oorzaak van astma blijft de medische wereld nog in het ongewisse. Men weet wel dat het een ontstekingsziekte is die verschillende oorzaken kan hebben.

-  Erfelijkheid en allergieën spelen zeker een rol. Meer dan vier op de vijf kinderen met astma hebben ook een allergie.
-  De aanleg voor prikkelbare luchtwegen is erfelijk. Enkel iemand die aanleg heeft voor astma, kan de ziekte krijgen.
-  Wanneer een van beide ouders astmatisch of allergisch is, heeft een kind vijftig procent kans ook aanleg te hebben voor de ziekte. Maar of de longaandoening zich ook daadwerkelijk zal ontwikkelen, hangt af van de leefomgeving. Een sluitende aanpak van astma is daarom nog niet mogelijk.

Astma en COPD

-  -  Voor astma, longemfyseem en chronische bronchitis werd vaak dezelfde term gebruikt: CARA. Maar omdat de verschillen tussen astma en de twee andere ziektes erg groot zijn, kregen chronische bronchitis en longemfyseem een nieuwe naam.
-  Voortaan spreekt men van astma en COPD. Dat laatste staat voor chronisch obstructief longlijden. In tegenstelling tot astma, dat zich vaak op jonge leeftijd manifesteert, treedt COPD meestal pas op vanaf 45 jaar.
-  Roken is de voornaamste oorzaak van COPD. Een COPD-patiënt heeft voortdurend klachten, een astmapatiënt niet. Deze heeft vaak acute aanvallen met daartussen periodes zonder symptomen.
-  Astma gaat ook veel vaker samen met een allergie dan longemfyseem of chronische bronchitis.

Basis

-  Astma is een chronische aandoening. Hoewel de klachten sporadisch optreden en er ook periodes zijn zonder ongemakken, blijft de ziekte latent aanwezig. De ernst van de opstoten kan erg verschillen van persoon tot persoon. Sommige patiënten hebben er amper last van maar in uitzonderlijke gevallen is de ziekte dodelijk.
-  Aan de basis van astma ligt een chronische ontsteking van de luchtwegen. Wanneer die extra worden geprikkeld, vernauwen ze en wordt er een astma-aanval uitgelokt. Patiënten kunnen moeilijker ademhalen, hoesten of ademen piepend. Ze hebben ook een benauwd gevoel omdat de lucht in de longen onvoldoende wordt ververst. De vernauwing van de luchtwegen is niet definitief maar trekt slechts langzaam weg. Soms gebeurt dat spontaan, meestal moeten geneesmiddelen soelaas brengen.

Kinderen

-  Astma kan op elke leeftijd optreden. Bij kinderen jonger dan vijf is de diagnose moeilijk te stellen. Vele zuigelingen hebben last van een piepende ademhaling zonder dat dit op astma hoeft te duiden.
-  Kleuters die aan de ziekte lijden, hebben regelmatig last van kortademigheid en een piepende ademhaling. Omdat ze het ’s nachts vaak benauwd hebben en moeilijk kunnen ademhalen, zijn de kinderen vaak moe.
-  Tijdens de puberteit kunnen de klachten verminderen of verergeren. Dat heeft te maken met hormonale veranderingen en het gewijzigde levenspatroon. Pubers beginnen te roken, gaan uit of nemen hun geneesmiddelen minder regelmatig. Als iemand tijdens de puberteit minder last heeft van astma, betekent dat niet dat de ziekte helemaal is verdwenen. Omdat de aanleg voor de ziekte blijft, kunnen later opnieuw klachten opduiken.
-  Meisjes en vrouwen hebben vaker een astma-aanval net voor ze ongesteld worden. Ook pilgebruik en zwangerschap kunnen een invloed hebben op het verloop van de klachten.

Inspanning

Verschillende prikkels kunnen een astma-aanval uitlokken. Dat verschilt van persoon tot persoon en van moment tot moment. Er zijn twee soorten prikkels: allergische en niet-allergische.

-  Huisstofmijt, huidschilfers van dieren, schimmelsporen, stuifmeel en pollen vallen onder de categorie allergische prikkels.
-  Sommige mensen zijn ook allergisch voor dierlijke eiwitten, toevoegingen aan voedingsmiddelen of bepaalde geneesmiddelen.
-  Van niet-allergische prikkels kan iedereen last hebben, maar mensen met astma reageren er zo sterk op dat ze er een benauwd gevoel van krijgen. Dat kan gebeuren door bijvoorbeeld rook, verf, bak- en braadluchtjes, uitlaatgassen, parfum, schoonmaakmiddelen of drukinkt.
-  Ook mist, regen, temperatuurwisselingen en koude lucht kunnen een aanval uitlokken.
-  Een infectie van de luchtwegen kan astma tijdelijk verergeren.
-  Mensen met astma hebben het soms benauwd tijdens of na een lichamelijke inspanning, zeker als ze die niet rustig opvoeren. Dat heet ‘inspanningsastma’. De klachten zijn meestal van korte duur.
-  Ook stress, heftige emoties of hyperventilatie kunnen het lichaam zo ‘prikkelen’ dat een astmapatiënt er een aanval door krijgt. 

Diagnose

Astma is niet te genezen, maar kan wel worden behandeld. Uit de buurt blijven van prikkelende stoffen, helpt ook. Maar patiënten onderschatten nog te vaak de gevaren van astma, waardoor een goede behandeling uitblijft. Aan de basis van een goede verzorging, ligt een goede diagnose.

-  De arts zal de patiënt of de ouders van het kind vragen stellen over de klachten, de familiale aanleg, de uitlokkende prikkels en de weerslag op het dagelijks leven.
-  De dokter zal de patiënt onderzoeken en de longen grondig beluisteren. Zowel voor de diagnose als voor de opvolging van de behandeling is het belangrijk om de werking van de longen te meten. Daartoe moet de patiënt blazen in een apparaat, de zogenaamde spirometer.
-  Allergietests, bloedonderzoeken, longfoto’s en andere onderzoeken kunnen deze metingen aanvullen.

Prikkels vermijden

Wie eenmaal de diagnose ‘astma’ heeft gekregen, vermijdt het best de prikkelende stoffen die een aanval veroorzaken.

-  Het eigen huis kan zo worden ingericht dat er zo min mogelijk prikkels zijn. Alle leefruimten moeten goed verlucht en gereinigd worden om ongezonde ophopingen van stof, vuil en schimmels tegen te gaan.
-  Om de huisstofmijt geen kans te geven, mag de vochtigheidsgraad van de woning niet te hoog zijn.
Vooral in de slaapkamer dient de luchtvochtigheid in het oog gehouden. Daar brengen we immers een derde van ons leven door.
-  Ook op het werk moet men blootstelling aan prikkelende stoffen zoals krijtstof en bepaalde voedingsmiddelen vermijden.

Roken en sporten?

-  Rokers en kinderen van rokers hebben veel meer astmaklachten dan andere mensen.
-  Sigarettenlucht is duidelijk schadelijk voor astmapatiënten. Astmalijders komen dan ook beter niet te vaak in rokerige ruimtes.
-  Zelf roken is helemaal taboe. Mensen met astma die regelmatig een sigaret opsteken, lopen meer kans later chronische bronchitis of longemfyseem te krijgen.
-  Wanneer astmapatiënten sporten in een koude en droge omgeving of zich niet goed opwarmen, kunnen ze een astma-aanval krijgen. Maar dat hoeft geen reden te zijn om niet te bewegen. Mits een goede begeleiding en behandeling, sluit astma zelfs topsport niet uit.
-  Wie minstens dertig minuten per dag beweegt, wordt fitter en leniger en krijgt meer uithoudingsvermogen en spierkracht. Bovendien leidt dit tot een betere controle van de ademhaling, een grotere longinhoud en sterkere ademhalingsspieren. Daarvoor hoeft men niet intensief te sporten, wandelen of fietsen volstaan.

Geneesmiddelen

Om astma te behandelen, moet de chronische ontsteking van de luchtwegen worden aangepakt. Daartoe schrijft de arts meestal een onderhoudsbehandeling voor.

-  De medicijnen moeten ervoor zorgen dat de patiënt zo min mogelijk last heeft van symptomen of aanvallen en alle dagelijkse activiteiten kan uitvoeren. Met zo weinig mogelijk geneesmiddelen tracht de dokter de klachten onder controle te houden.
-  Bij een astma-aanval kan de patiënt een beroep doen op een snelwerkende luchtwegverwijder. De inhalatie van geneesmiddelen maakt een snelle en lokale behandeling mogelijk.
-  In de praktijk blijken veel mensen hun geneesmiddelen niet goed te gebruiken. Zichzelf wijsmaken ‘het zal wel weer overgaan’, is bij astma zinloos.
-  Astmapatiënten dienen erover te waken dat hun vaccinatie tegen griep en pneumokokken op punt staat.
-  De arts zal samen met de patiënt de behandeling nauwkeurig opvolgen en bijsturen waar nodig. Daartoe kan het nuttig zijn om geregeld het functioneren van de longen na te gaan.